W ostatnich latach terapia genowa stała się jednym z najważniejszych kierunków rozwoju leczenia chorób rzadkich, w tym wrodzonych skaz krwotocznych. BBM-H901 (dalnacogene ponparvovec) to terapia genowa przeznaczona dla dorosłych pacjentów z umiarkowaną i ciężką hemofilią B. Produkt ten został zatwierdzony w Chinach kontynentalnych w kwietniu 2025 roku, a następnie uzyskał także dopuszczenie w Makau w marcu 2026 roku. Jest to pierwsza zarejestrowana w Chinach terapia genowa przeznaczona do leczenia hemofilii B.
Hemofilia B jest chorobą genetyczną spowodowaną niedoborem lub brakiem aktywności czynnika IX kaskady krzepnięcia. Głównym objawem choroby jest zwiększona skłonność do krwawień, w tym samoistnych krwawień do stawów i mięśni, które z czasem mogą prowadzić do przewlekłego bólu, uszkodzenia narządu ruchu i pogorszenia jakości życia. Standardowe leczenie polega zwykle na regularnym podawaniu koncentratu czynnika IX, aby zapobiegać krwawieniom lub je kontrolować.
BBM-H901 reprezentuje inne podejście niż klasyczna terapia substytucyjna. Jest to jednorazowo podawana dożylnie terapia genowa, wykorzystująca wektor wirusowy AAV do dostarczenia do komórek wątroby kopii genu umożliwiającego wytwarzanie funkcjonalnego czynnika IX. W produkcie zastosowano wariant FIX-Padua, czyli odmianę czynnika IX o zwiększonej aktywności biologicznej, co ma sprzyjać uzyskaniu skutecznego efektu hemostatycznego po pojedynczym leczeniu. W badaniu III fazy obejmującym 26 dorosłych pacjentów z umiarkowaną lub ciężką hemofilią B, po 52 tygodniach obserwacji średni roczny wskaźnik krwawień wynosił 0,6, a średnia aktywność czynnika IX osiągnęła 55,1 IU/dl.
Jednocześnie liczba podań koncentratu czynnika IX zmniejszyła się z 58,2 rocznie przed leczeniem do 2,9 rocznie po terapii. W praktyce oznacza to, że przed podaniem terapii genowej pacjenci mieli średnio prawie dziewięć krwawień rocznie, natomiast po leczeniu – mniej niż jedno rocznie. Nie odnotowano ciężkich działań niepożądanych związanych z terapią, a najczęściej opisywanym skutkiem ubocznym był wzrost markerów uszkodzenia wątroby. Dostępne dane z wcześniejszych badań sugerują ponadto, że korzystny wpływ terapii może utrzymywać się przez kilka lat u części chorych.
Znaczenie rejestracji BBM-H901 wykracza poza sam rynek chiński. Terapia ta pokazuje, że rozwój zaawansowanych produktów genowych nie jest już domeną wyłącznie Stanów Zjednoczonych i Europy. Jednocześnie właśnie te dwa regiony będą kluczowe dla dalszej oceny potencjału tego produktu. BBM-H901 uzyskał w USA status leku sierocego (orphan drug designation) oraz oznaczenie dla rzadkich chorób pediatrycznych (rare pediatric disease designation), a w Europie klasyfikację ATMP przyznawaną produktom leczniczym terapii zaawansowanej.
Oznacza to, że producent przygotowuje grunt pod dalszy rozwój regulacyjny poza Chinami. Perspektywy wejścia tej terapii do USA i Europy są jednak złożone. Z jednej strony hemofilia B należy do chorób, w których terapia genowa ma bardzo silne uzasadnienie biologiczne i kliniczne. Z drugiej strony rynki zachodnie posiadają już skuteczne terapie genowe [TM1] w hemofilii B. W praktyce oznacza to, że BBM-H901 musiałby zostać oceniony nie tylko jako skuteczny, ale także jako konkurencyjny wobec już istniejącej terapii – pod względem trwałości efektu, bezpieczeństwa, organizacji leczenia i kosztów.
Podsumowując, rozwój kolejnej terapii genowej w hemofilii B wskazuje, że leczenie tej choroby wchodzi w nowy etap. Terapie genowe nie zastąpią na razie dotychczasowych metod z uwagi na koszt oraz ograniczoną dostępność, ale coraz wyraźniej pokazują, że możliwe staje się odejście od przewlekłego, wielokrotnego podawania czynnika krzepnięcia na rzecz jednorazowej interwencji o długotrwałym działaniu.
Bibliografia: