Najnowocześniejsza terapia genowa stanowi nową opcję leczenia dla dzieci w wieku od 2 lat z niedokrwistością sierpowatokrwinkową (ang. sickle cell disease – SCD). W dniu 1.07 br. Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) rozszerzyła wskazania do stosowania preparatu exagamglogene autotemcel (exa-cel, Casgevy) w leczeniu ciężkiej postaci SDS z nawracającymi kryzysami niedrożności naczyń (ang. vaso-occlusive crisis – VOC) oraz beta-talasemii wymagającej transfuzji (ang. transfusion-dependent thalassemia – TDT), obejmując nimi dzieci w wieku od 2 lat.
Exa-cel, pierwsza zatwierdzona przez FDA terapia wykorzystująca technologię edycji genów CRISPR/Cas9, była dotychczas zatwierdzona wyłącznie dla dorosłych oraz pacjentów pediatrycznych w wieku od 12 lat chorych na SCD z nawracającymi VOC lub TDT. Rozszerzenie wskazań sprawia, że exa-cel staje się pierwszą terapią genową zatwierdzoną dla dzieci już od 2. roku życia borykających się z tymi wyniszczającymi chorobami.
„Dzięki dzisiejszej decyzji pacjenci pediatryczni w wieku już od 2 lat mogą teraz uzyskać dostęp do kluczowej dodatkowej opcji terapeutycznej w leczeniu tych wyniszczających, zagrażających życiu chorób” – powiedział Karim Mikhail, B. Pharm., M.S., pełniący obowiązki dyrektora Centrum Oceny i Badań Produktów Biologicznych (CBER). „FDA jest zaangażowana w nadawanie priorytetów i przyspieszanie oceny produktów, które odpowiadają na kluczowe priorytety zdrowotne w Stanach Zjednoczonych poprzez programy przyspieszonej oceny, w tym pilotażowy program National Priority Voucher (CNPV) komisarza FDA. Inicjatywy te mają na celu rozwój terapii chorób o znacznych niezaspokojonych potrzebach medycznych, umożliwiając szybszy dostęp do innowacyjnych metod leczenia przy jednoczesnym zachowaniu rygorystycznych, stanowiących złoty standard wymagań FDA dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności”.
Przyczyną SCD jest mutacja w genie kodującym hemoglobinę. Powoduje ona powstawanie nieprawidłowych krwinek czerwonych, które przyjmują kształt półksiężyca lub sierpu. Te sierpowate czerwone krwinki ograniczają przepływ w naczyniach krwionośnych, a w konsekwencji zmniejszają dostarczanie tlenu do tkanek organizmu. Epizody te nazywane są zdarzeniami wenookluzyjnymi (vaso-occlusive events, VOE). Prowadzą one do odczuwania silnego bólu przez pacjentów, uszkodzenia niedokrwionych narządów, a ich powtarzanie może prowadzić do zagrażającej życiu niepełnosprawności, a nawet przedwczesnej śmierci. Talasemia to genetyczna choroba krwi, która powoduje nieprawidłowo niski poziom hemoglobiny w organizmie, co skutkuje zmniejszonym dostarczaniem tlenu do tkanek organizmu. W niektórych przypadkach pacjenci wymagają regularnych transfuzji krwi w celu utrzymania odpowiedniego poziomu funkcjonalnej hemoglobiny.
Casgevy to terapia genowa polegająca na podaniu pacjentowi jego własnych (autologicznych) hematopoetycznych (krwiotwórczych) komórek macierzystych w postaci jednorazowej dawki podawanej dożylnie. Komórki te są modyfikowane za pomocą technologii edycji genomu CRISPR/Cas9 a następnie wszczepiane do szpiku kostnego pacjenta. System CRISPR/Cas9 można skierować do konkretnego miejsca w DNA, gdzie dokonuje cięcia materiału genetycznego, umożliwiając precyzyjne usunięcie, dodanie lub zastąpienie fragmentu DNA. U pacjentów z ciężką postacią SCD terapia ta zwiększa poziom hemoglobiny zwanej hemoglobiną płodową (HbF). Pomaga to zapobiegać przyjmowaniu przez krwinki czerwone nieprawidłowego kształtu sierpowatego i eliminuje podstawową przyczynę choroby, a tym samym eliminuje komórki VOC.
U pacjentów z TDT terapia ta zwiększa poziom HbF oraz całkowity poziom hemoglobiny, eliminując w ten sposób konieczność regularnych transfuzji krwinek czerwonych.
Przed rozpoczęciem leczenia preparatem Casgevy stosuje się pełną terapię mieloablacyjną czyli intensywne leczenie przygotowawcze podawane pacjentom przed przeszczepem komórek macierzystych lub terapią genową.
„Choroby te stanowią ogromne obciążenie dla dzieci i ich rodzin, wywierając głęboki wpływ na wzrost, rozwój i długoterminowy stan zdrowia” – powiedziała dr Megha Kaushal, MSc, pełniąca obowiązki zastępcy dyrektora Biura Produktów Terapeutycznych w CBER oraz hematolog dziecięcy. „W oparciu o dowody naukowe wskazujące, że wcześniejsze leczenie zmniejsza ryzyko trwałego uszkodzenia narządów docelowych, udostępnienie tej terapii młodszym pacjentom otwiera kluczowe okno na interwencję i daje tym dzieciom realną szansę na zdrowszą przyszłość”.
Bezpieczeństwo i skuteczność terapii Casgevy u pacjentów w wieku od 5 do poniżej 12 lat z SCD oceniono w badaniu klinicznym, w którym wzięło udział 11 pacjentów. Ośmioro pacjentów, u których można było ocenić skuteczność, osiągnęli główny punkt końcowy skuteczności VF12 (brak ciężkich VOC zdefiniowanych w protokole przez co najmniej 12 kolejnych miesięcy w ciągu pierwszych 24 miesięcy po podaniu leku Casgevy).
Skuteczność i bezpieczeństwo stosowania leku Casgevy u pacjentów w wieku od 5 do poniżej 12 lat z TDT oceniano w badaniu obejmującym 15 pacjentów. Ośmioro z dziewięciu pacjentów z TDT, u których można było ocenić skuteczność, osiągnęło niezależność od transfuzji przez 12 kolejnych miesięcy, przy medianie czasu trwania niezależności od transfuzji wynoszącej 20,1 miesiąca.
Na podstawie charakterystyki produktu i danych z badań klinicznych zezwolono na ekstrapolację wyników na młodszą populację pediatryczną w celu rozszerzenia wskazań do pacjentów w wieku od 2 lat w przypadku obu schorzeń.
Decyzja o zatwierdzeniu została wydana zaledwie 53 dni po złożeniu wniosku i była to ósma zgoda wybrana do pilotażowego programu Komisarza ds. Krajowych Bonów Priorytetowych (CNPV). FDA przyznała preparatowi Casgevy status leku sierocego, status zaawansowanej terapii w medycynie regeneracyjnej (RMAT) oraz status „Fast Track”.
FDA wydała zezwolenie firmie Vertex Pharmaceuticals, Incorporated.
Bibliografia: https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-approves-first-gene-therapy-young-children-sickle-cell-disease
